Κάποιες πληγές δεν φαίνονται, αλλά μένουν βαθιά αποτυπωμένες και ζωντανές μέσα μας. Η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, είναι μια αγχώδης διαταραχή που μπορεί να εμφανιστεί αφού κάποιος έχει βιώσει ή έχει δει ένα τραυματικό συμβάν – είναι το αποτύπωμα ενός σοκ που ο νους δεν μπόρεσε να ξεχάσει. Η (PTSD), είναι μια ψυχική κατάσταση που μπορεί να εμφανιστεί μετά από την εμπειρία ή τη μαρτυρία ενός τραυματικού γεγονότος, όπως ατύχημα, φυσική καταστροφή, κακοποίηση, απώλεια ή πολεμική εμπειρία. Δεν βιώνουν όλοι PTSD μετά από τραύμα, όμως όταν ο ψυχισμός αδυνατεί να επεξεργαστεί το γεγονός, το άτομο μπορεί να παραμείνει «κολλημένο» στο σοκ.
Στάδια Μετατραυματικού Σοκ
Η εμπειρία ενός τραύματος ενεργοποιεί μια σειρά ψυχολογικών και νευροβιολογικών αντιδράσεων. Αυτά τα στάδια δεν είναι πάντα γραμμικά. Κάποιοι άνθρωποι μένουν «κολλημένοι» σε ένα στάδιο για μεγάλο διάστημα, ενώ άλλοι περνούν από τα στάδια πιο γρήγορα ή εναλλάξ.
- Το Αρχικό Σοκ (Shock Phase)
- Άμεση αντίδραση στο τραυματικό γεγονός.
- Το σώμα ενεργοποιεί τον μηχανισμό «μάχης ή φυγής» (fight or flight).
- Εμφανίζονται μούδιασμα, αίσθημα αποπραγματοποίησης, αποπροσωποποίησης ή πανικού.
- Ο εγκέφαλος προσπαθεί να προστατεύσει το άτομο από την πλήρη συνειδητοποίηση του γεγονότος.
- Άρνηση και Αποστασιοποίηση (Denial Phase)
- Το άτομο αποφεύγει να θυμάται ή να μιλά για το γεγονός.
- Μπορεί να φαίνεται «ήρεμο» εξωτερικά, αλλά εσωτερικά καταπιέζει τον φόβο και τη θλίψη.
- Η αποστασιοποίηση λειτουργεί προσωρινά ως άμυνα, αλλά αν παραμείνει, παρεμποδίζει την επεξεργασία του τραύματος.
- Επαναβίωση του Τραύματος (Intrusive Phase)
- Το τραύμα «επιστρέφει» μέσω αναδρομών, εφιαλτών ή flashbacks.
- Εμφανίζεται έντονο άγχος ή πανικός χωρίς προφανή αιτία.
- Το σώμα και ο νους αντιδρούν σαν να ξαναζούν το τραύμα, ακόμα και χρόνια μετά.
- Συναισθηματική Υπερδιέγερση (Hyperarousal Phase)
- Ο οργανισμός παραμένει σε συνεχή «συναγερμό».
- Εμφανίζονται ευερεθιστότητα, δυσκολία στον ύπνο, συγκέντρωση, ταχυπαλμία.
- Το νευρικό σύστημα δεν καταφέρνει να επανέλθει σε κατάσταση ηρεμίας.
- Αποδοχή και Επανένταξη (Integration Phase)
- Το άτομο αρχίζει να αναγνωρίζει και να επεξεργάζεται το τραύμα.
- Μέσω ψυχοθεραπείας ή υποστήριξης, επανέρχεται η αίσθηση ασφάλειας και εμπιστοσύνης.
- Το τραύμα ενσωματώνεται στη ζωή ως εμπειρία, όχι ως μόνιμη πληγή.
Η φάση αυτή χαρακτηρίζεται από αυξημένη ψυχική ανθεκτικότητα και επανασύνδεση με τον εαυτό και τους άλλους.
Πώς να Καταλάβω Αν Έχω Μετατραυματικό Στρες (PTSD)
Μερικές φορές, κάτι που ζήσαμε, όπως ένα ατύχημα, μια απώλεια, μια κακοποίηση, μια δύσκολη εμπειρία, μπορεί να αφήσει μέσα μας πληγές που δεν ‘’κλείνουν’’ εύκολα.
Αν και ο καιρός περνά, μπορεί να νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να το ξεπεράσουμε πραγματικά. Αυτό είναι το σημείο όπου ίσως μιλάμε για μετατραυματικό στρες (PTSD).
🔍 Μερικά σημάδια που αξίζει να προσέξεις:
- Ξαναζείς το γεγονός συχνά στο μυαλό σου, σε όνειρα ή σαν να συμβαίνει ξανά.
- Αποφεύγεις μέρη, ανθρώπους ή καταστάσεις που σου το θυμίζουν.
- Νιώθεις νευρικότητα, φόβο ή ένταση χωρίς προφανή λόγο.
- Έχεις δυσκολία να κοιμηθείς ή να χαλαρώσεις.
- Μπορεί να έχεις ξεσπάσματα θυμού ή να αισθάνεσαι «μουδιασμένος», χωρίς συναισθήματα.
- Κάποιες φορές νιώθεις ότι δεν είσαι ο ίδιος άνθρωπος πια.
Αν αναγνωρίζεις κάποια από αυτά, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχεις PTSD, αλλά είναι ένα σημάδι ότι χρειάζεσαι φροντίδα και στήριξη.
Κάνε το τεστ μετατραυματικού στρες - PTSD
Γιατί τα τραυματικά γεγονότα προκαλούν τόσο μεγάλο σοκ;
Όταν ζούμε κάτι πολύ τρομακτικό, απειλητικό ή οδυνηρό, ο εγκέφαλος μας αντιδρά αυτόματα για να μας προστατεύσει. Ενεργοποιεί τον γνωστό μηχανισμό «μάχης ή φυγής» (fight or flight), απελευθερώνει αδρεναλίνη, αυξάνει τους παλμούς, κρατά το σώμα και το μυαλό σε συναγερμό. Αυτή η αντίδραση είναι χρήσιμη τη στιγμή του κινδύνου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο εγκέφαλος δεν “σβήνει τον συναγερμό” μετά το γεγονός. Ουσιαστικά, το μυαλό “κολλάει” στο τραύμα, σαν να συμβαίνει ακόμη και έτσι γεννιούνται τα flashbacks, οι εφιάλτες, το άγχος και η υπερένταση.
Επιπλέον, τα τραυματικά γεγονότα σπάνε την αίσθηση ασφάλειας που έχουμε για τον κόσμο και τον εαυτό μας.
Πριν το τραύμα, πιστεύουμε πως «τέτοια πράγματα δεν συμβαίνουν σε εμάς» ή πως «αν είμαι προσεκτικός, θα είμαι ασφαλής».
Όταν όμως κάτι φοβερό συμβεί, αυτή η πίστη καταρρέει και μαζί της, η ψυχική μας σταθερότητα.
Το σοκ, λοιπόν, δεν είναι απλώς συναισθηματικό· είναι νευρολογικό και ψυχολογικό. Ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να “αρχειοθετήσει” το τραύμα σαν παρελθόν γεγονός και το ξαναζεί σαν παρόν.
Κύρια συμπτώματα στην διάθεσή μας
- Συνεχής θλίψη ή κενότητα
- Έλλειψη ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα έφερναν χαρά
- Αίσθημα απελπισίας ή ενοχής
- Συνεχής ανησυχία ή ένταση
- Ευερεθιστότητα και νευρικότητα
- Αντιδράσεις υπερδιέγερσης σε καταστάσεις που θυμίζουν το τραύμα
- Αίσθημα ότι φέρει ευθύνη για το τραυματικό γεγονός
- Αυστηρή αυτοκριτική και χαμηλή αυτοεκτίμηση
- Αποφυγή συναισθηματικών δεσμών με φίλους, οικογένεια ή σύντροφο
- Μειωμένη ικανότητα να νιώθει χαρά ή αγάπη
- Απρόβλεπτες ή υπερβολικές εκδηλώσεις θυμού
- Αίσθημα έντονης δυσφορίας σε καταστάσεις που φαίνονται μικρές σε άλλους
- Συχνά συνοδεύεται από κοινωνική απομόνωση
- Αποφυγή δραστηριοτήτων λόγω φόβου κριτικής
- Δυσκολία να συγκεντρωθεί
- Απροθυμία για επαγγελματικές ή κοινωνικές δραστηριότητες
Aν νιώθεις πως ένα γεγονός σε έχει επηρεάσει περισσότερο απ’ όσο περίμενες, Μίλησε σήμερα με έναν ειδικό μέσα από online ψυχοθεραπεία και κάνε το πρώτο βήμα για να ξαναβρείς την ηρεμία σου.
Επαγγέλματα με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΔΜΤΣ
Παρακάτω είναι οι βασικές επαγγελματικές κατηγορίες που παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά ΔΜΤΣ, σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα και ψυχολογικές μελέτες.
👮♂️ Σώματα Ασφαλείας (Αστυνομία, Λιμενικό, Πυροσβεστική)
Τα άτομα που εργάζονται στα σώματα ασφαλείας εκτίθενται συχνά σε:
βίαια περιστατικά, εγκλήματα, τροχαία δυστυχήματα,
θανάτους ή τραυματισμούς συναδέλφων,
χρόνιο στρες και απώλεια ελέγχου σε κρίσιμες καταστάσεις.
🔹 Έρευνες δείχνουν ότι έως και 20% των αστυνομικών παρουσιάζουν συμπτώματα ΔΜΤΣ κάποια στιγμή στην καριέρα τους.
🪖 Στρατιωτικοί και Βετεράνοι
Αυτή είναι η πιο γνωστή ομάδα κινδύνου.
Η έκθεση σε απαιτητικές μάχες, η απώλεια συντρόφων, οι τραυματισμοί και τα ηθικά διλήμματα καθιστούν τη ΔΜΤΣ πολύ συχνή στους στρατιωτικούς.
🔹 Σε διεθνείς μελέτες, το ποσοστό κυμαίνεται από 10% έως 30% ανάλογα με τη φύση της αποστολής και τη διάρκεια της υπηρεσίας.
🚑 Επαγγελματίες Υγείας (γιατροί, νοσηλευτές, διασώστες ΕΚΑΒ)
Οι επαγγελματίες υγείας, ειδικά όσοι εργάζονται σε:
ΤΕΠ (Τμήματα Επειγόντων),
ΜΕΘ,
ασθενοφόρα ή πολεμικές ζώνες,
εκτίθενται συχνά σε ανθρώπινο πόνο, απώλειες και επαναλαμβανόμενα τραυματικά γεγονότα. Η πανδημία COVID-19 αύξησε δραματικά τα περιστατικά ΔΜΤΣ στον χώρο της υγείας.
🔹 Εκτιμάται ότι έως και 25% των νοσηλευτών εμφανίζουν συμπτώματα μετατραυματικού στρες.
🧑🚒 Επαγγελματίες διάσωσης και ανθρωπιστικοί εργαζόμενοι
Αυτοί που εργάζονται σε φυσικές καταστροφές, εμπόλεμες ζώνες ή αποστολές διάσωσης (π.χ. Ερυθρός Σταυρός, ΜΚΟ, διασώστες σε σεισμούς/πλημμύρες) βιώνουν:
εικόνες μαζικής απώλειας,
ανθρωπιστική δυστυχία,
έλλειψη ελέγχου και ανικανότητα παρέμβασης σε όλα τα περιστατικά.
🔹 Τα ποσοστά ΔΜΤΣ εδώ κυμαίνονται μεταξύ 15% και 35%, ανάλογα με τη φύση της έκθεσης.
👩🏫 Εκπαιδευτικοί και κοινωνικοί λειτουργοί σε δύσκολα περιβάλλοντα
Όσοι εργάζονται με παιδιά που έχουν βιώσει κακοποίηση, φτώχεια ή ενδοοικογενειακή βία, συχνά βιώνουν δευτερογενές τραύμα (secondary trauma) ή συναισθηματική εξουθένωση (burnout).
Δεν πρόκειται για άμεση έκθεση σε βία, αλλά για έμμεση έκθεση σε τραύμα, που μπορεί να έχει παρόμοιες συνέπειες.
🧑🚀 Δημοσιογράφοι, φωτορεπόρτερ και ερευνητές πολέμου
Οι δημοσιογράφοι που καλύπτουν συγκρούσεις, δυστυχήματα ή φυσικές καταστροφές εκτίθενται άμεσα σε τραυματικές εικόνες, σκηνές βίας και ανθρώπινες τραγωδίες, συχνά χωρίς υποστήριξη.
🔹 Έρευνες δείχνουν ότι έως και 28% των πολεμικών ανταποκριτών παρουσιάζουν συμπτώματα ΔΜΤΣ.
👷♂️ Εργαζόμενοι σε επικίνδυνα ή ασταθή επαγγέλματα
Π.χ. εργάτες ορυχείων, ναυτικοί, οδηγοί μεγάλων οχημάτων, εργάτες σε εργοτάξια υψηλού κινδύνου, βιώνουν συχνά ατυχήματα, σοβαρούς τραυματισμούς συναδέλφων ή συνθήκες έντονου στρες, που μπορεί να οδηγήσουν σε ΔΜΤΣ.
Θεραπεία PTSD (ΔΜΤΣ)
Βήμα 1: Αρχική Αξιολόγηση
Στόχος: Κατανόηση της σοβαρότητας και της φύσης των συμπτωμάτων.
Επικοινωνία με ψυχίατρο ή ψυχολόγο για πλήρη αξιολόγηση.
Χρήση τυποποιημένων ερωτηματολογίων για εκτίμηση PTSD.
Καταγραφή ιστορικού τραύματος, συμπτωμάτων, ύπνου, άγχους, κατάθλιψης.
Βήμα 2: Φαρμακευτική Υποστήριξη (αν χρειάζεται)
Πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση, ειδικά για φάρμακα ύπνου ή αγχολυτικά.
Στόχος: Μείωση συμπτωμάτων και διευκόλυνση της ψυχοθεραπείας.
Βήμα 3: Ομαδική ή οικογενειακή υποστήριξη
Ομάδες PTSD: Ανταλλαγή εμπειριών, μείωση απομόνωσης.
Συμμετοχή οικογένειας: Εκπαίδευση στο πώς να στηρίζει το άτομο.
Σημαντικό: Η υποστήριξη βοηθά στην ενίσχυση της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης.
Βήμα 4: Συμπληρωματικές μέθοδοι
Μέθοδος | Σκοπός |
|---|---|
Mindfulness & διαλογισμός | Μείωση στρες, έλεγχος υπερέντασης |
Σωματοθεραπεία | Απελευθέρωση σωματικής έντασης από τραύμα |
Άσκηση & yoga | Βελτίωση διάθεσης και φυσικής ανθεκτικότητας |
Τέχνη / μουσική / χορός | Έκφραση συναισθημάτων με μη λεκτικό τρόπο |
Υγιής ύπνος & διατροφή | Σταθεροποίηση νευρικού συστήματος |
Βήμα 5: Παρακολούθηση & Επανεκτίμηση
- Τακτικές συνεδρίες με ψυχίατρο/ψυχολόγο για παρακολούθηση προόδου.
- Επανεκτίμηση συμπτωμάτων
- Προσαρμογή θεραπείας
Βήμα 6: Μακροπρόθεσμη πρόληψη υποτροπών
- Συνεχής αυτοφροντίδα και τεχνικές αντιμετώπισης στρες.
- Στήριξη από φίλους, οικογένεια, ομάδες.
- Διατήρηση ρουτίνας ύπνου, διατροφής, σωματικής άσκησης.
- Εκπαίδευση στην αναγνώριση πρώιμων συμπτωμάτων υποτροπής.
✅ Κλειδί επιτυχίας:
- Συνδυαστική προσέγγιση: ψυχοθεραπεία + φάρμακα + υποστήριξη.
- Συνεχής παρακολούθηση: προσαρμογή θεραπείας ανάλογα με την πρόοδο.
- Ατομική προσέγγιση: κάθε PTSD είναι μοναδικό, δεν υπάρχει “ένα μέγεθος για όλους”.
Η ΔΜΤΣ είναι θεραπεύσιμη – με τη σωστή φροντίδα και στήριξη, το άτομο μπορεί να ξαναβρεί έλεγχο, ασφάλεια και ποιότητα ζωής.
Αν έχεις επηρεαστεί από τραυματικό γεγονός και εμφανίζεις συμπτώματα ΔΜΤΣ, κάνε σήμερα ένα πρώτο ραντεβού ψυχοθεραπείας από την άνεση του χώρου σου. Η έγκαιρη ανταπόκριση κάνει τη διαφορά.
Συμπέρασμα
Η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD / ΔΜΤΣ) είναι μια πραγματική και θεραπεύσιμη ψυχική κατάσταση. Παρότι τα συμπτώματα, όπως οι εφιάλτες, το άγχος, οι αναδρομές και η αποφυγή, μπορεί να φαίνονται ατελείωτα, η ανάρρωση είναι απολύτως εφικτή. Είναι αλήθεια ότι τα άτομα που έχουν PTSD μπορεί να αισθάνονται άγχος ή φόβο, ακόμη και όταν δεν βρίσκονται σε κίνδυνο.
Η θεραπεία δεν σημαίνει «να ξεχάσεις» το τραύμα· σημαίνει να το ενσωματώσεις ως μέρος της ιστορίας σου χωρίς να σε καθορίζει. Το PTSD δεν είναι ισόβιο. Με τη σωστή θεραπεία, κατανόηση και φροντίδα, είναι απολύτως δυνατό να ξαναχτίσεις την εμπιστοσύνη στον εαυτό σου και να προχωρήσεις – όχι όπως πριν, αλλά πιο δυνατός, πιο συνειδητός και πιο ελεύθερος.
Βιβλιογραφία
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC: APA.
- Bisson, J. I., & Olff, M. (2020). Psychological treatments for PTSD: Current evidence and future directions. Current Opinion in Psychology, 14, 30–35.
- Shapiro, F. (2018). Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) Therapy: Basic Principles, Protocols, and Procedures (3rd ed.). New York: Guilford Press. Συλλογικό έργο (2022). Κλινικός Οδηγός Θεραπείας Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους, Ιδεοψυχαναγκαστική και Μετατραυματική Διαταραχή. Αθήνα: Εκδόσεις ΒΗΤΑ.
- Καθημερινή (2025, 8 Ιανουαρίου). Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (ΔΜΤΣ): Όταν ο φόβος χτυπά την καρδιά. Διαθέσιμο στο https://www.kathimerini.gr/life/health.
- Καθημερινή (2025, 17 Σεπτεμβρίου). Πώς να ανακάμψετε από τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες. Διαθέσιμο στο https://www.kathimerini.gr/life/harvard.
- Anderson, F. (2024). Αφήνοντας πίσω το τραύμα: Επούλωση σύνθετου τραύματος με τη θεραπεία Εσωτερικών Οικογενειακών Συστημάτων (IFS). Μετάφραση: Ν. Κοσμά. Αθήνα: Εκδόσεις 24 Γράμματα.
