Η εορταστική περίοδος των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς είναι από τις πιο αξιοσημείωτες στον δυτικό κόσμο. Μάλιστα, οι γιορτές αυτές έχουν ευρύτερες συμβολικές και κοινωνικές διαστάσεις.
Πόσο συχνά ακούμε τη φράση «το πνεύμα των Χριστουγέννων» ή βλέπουμε αυτήν την ιδιαίτερη περίοδο ως ευκαιρία σμιξίματος με αγαπημένα πρόσωπα, ξεκούρασης και χαλάρωσης;
Μάλιστα, όλο το κλίμα της περιόδου αυτής μας προδιαθέτει να τη βιώνουμε κατά έναν συγκεκριμένο τρόπο: κάθε τοπική κοινωνία είναι στολισμένη, υπάρχουν μουσικές και διαφημίσεις φτιαγμένες για τις γιορτές, οι άνθρωποι καλούνται να βγουν από τη συνήθη ρουτίνα, να πάρουν άδειες από τις εργασίες τους, να ανταλλάξουν δώρα, τα σχολεία κλείνουν κ.ά.. Υπάρχει επομένως μια τάση για μεγαλύτερη κοινωνικοποίηση και ένα περιρρέον πνεύμα αλληλεγγύης και καλοσύνης.
Ωστόσο, είναι για όλους έτσι;
Είναι πλέον αποδεδειγμένο ότι πολλοί άνθρωποι αδυνατούν να βιώσουν τις γιορτές σύμφωνα με την κοινωνική επιταγή της χαράς και της αδημονίας που υποτίθεται ότι συνοδεύει τα Χριστούγεννα και την έλευση του νέου χρόνου. Μάλιστα, αυτό είναι κάτι σύνηθες που συμβαίνει σε πολλούς συνανθρώπους μας. Το εν λόγω φαινόμενο περιγράφεται ως «σύνδρομο διακοπών», «μελαγχολία των γιορτών» ή στη διεθνή βιβλιογραφία ως «holiday blues».
Η μοναξιά και η θλίψη για κάποιους μπορεί να είναι μια δύσκολη, καθημερινή υπόθεση. Αν χρειάζεσαι βοήθεια, απευθύνσου σήμερα σε έναν από τους πιστοποιημένους ψυχολόγους του myTherapist.
Τι ακριβώς είναι η μελαγχολία των γιορτών;
Για πολλούς συνανθρώπους μας οι γιορτές μπορεί να είναι μια περίοδος αγχώδης και ψυχοπιεστική. Αναλυτικότερα, οι γιορτές συχνά συνοδεύονται από αισθήματα ευερεθιστότητας, καταθλιπτικής συγκίνησης, νοσταλγίας, συναισθηματικού πόνου και αναμνήσεων όμορφων περασμένων εμπειριών, μαζί με ευχές για μια μαγική επίλυση των δυσκολιών και των προβλημάτων του παρόντος. Τέτοια συναισθήματα είναι ικανά να δημιουργήσουν θλίψη και μελαγχολία, συναισθηματικές καταστάσεις με τις οποίες όλοι θα έρθουμε αντιμέτωποι μέσα στις γιορτές.
Τι πυροδοτεί αυτά τα συναισθήματα;
- Κοινωνική πίεση και προσδοκίες: Οι γιορτές συνοδεύονται προσχηματικά από μια επιταγή για χαρά και ευρύτερα καλή διάθεση. Άλλωστε το κοινωνικά επιθυμητό είναι να συμπεριφέρεται κανείς με ιδιαίτερη χαρά αυτές τις μέρες. Πολλοί άνθρωποι και ειδικότερα όσοι αντιμετωπίζουν δύσκολες ψυχολογικές ή άλλες καταστάσεις, δεν μπορούν να “συμμορφωθούν” σ’ αυτό το πνεύμα των γιορτών. Επομένως, η περίοδος αυτή βιώνεται ως κοινωνική πίεση παρά ως ευκαιρία για χαλάρωση.
- Οικονομικές δυσκολίες: Η ανταλλαγή δώρων κατά κανόνα και μέσα στην ιστορία του πολιτισμού μας έχει ένα ισχυρό συμβολικό υπόβαθρο. Το δώρο είναι για την ακρίβεια μια δωρεά, μια πράξη δοσίματος. Ωστόσο, στη σύγχρονη κοινωνία τα δώρα φαίνεται να πρέπει να έχουν συγκεκριμένες προδιαγραφές, να αγοράζονται κατά παραγγελία και συνήθως να στοιχίζουν πάνω από ένα συγκεκριμένο χρηματικό ποσό. Το ίδιο ισχύει και για το γιορτινό τραπέζι και την οργάνωσή του. Δυστυχώς, στις μέρες μας το ξόδεμα χρημάτων για τις γιορτές μπορεί να δυσκολεύει συνανθρώπους μας που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, με αποτέλεσμα οι γιορτές να φέρουν ένα επιπρόσθετο βάρος.
- Μοναξιά: Πολλοί άνθρωποι περνούν τις γιορτές μόνοι τους, είτε λόγω συνθηκών είτε από επιλογή. Όλο το κλίμα των γιορτών που στρέφεται γύρω από τις συναντήσεις και την κοινωνικοποίηση, έρχεται να εξάρει και να εντείνει αυτή τη μοναξιά.
- Αναγκαστική κοινωνικοποίηση: Η αναγκαστική κοινωνικοποίηση θα μπορούσε να είναι η άλλη όψη της μοναξιάς, καθώς αρκετά άτομα αναγκάζονται να παρευρίσκονται σε συναθροίσεις και μαζώξεις με πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος ή μη που δεν έχουν τίποτα να μοιραστούν, δυσκολεύονται στην επικοινωνία μαζί τους, ή δυσφορούν με την παρουσία τους. Πρόκειται για αναγκαστικές συναντήσεις, κυρίως επειδή «έτσι είθισται», με αποτέλεσμα οι γιορτές να μετατρέπονται σε αναγκαστική συνύπαρξη, παρά σε εύθυμη και χαλαρή συναναστροφή.
- Αλλαγή ρουτίνας και προθεσμίες: Υπάρχουν κάποιες χαρακτηριστικές στιγμές μέσα στο έτος που είναι σηματοδότες γεγονότων, όπως π.χ. ο καινούργιος χρόνος, το καινούργιο ακαδημαϊκό εξάμηνο κ.ά. Το πέρας των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς μπορεί να συνοδεύεται από παραδώσεις εργασιών, αλλαγές στη δουλειά, προετοιμασία νέων πραγμάτων. Μάλιστα, όλος αυτός ο φόρτος εργασίας έρχεται τη στιγμή που κανείς χρειάζεται φαινομενικά να «χαλαρώσει» λόγω των γιορτών, να βγει δηλαδή από τη ρουτίνα του, την καθημερινότητά του.
- Κούραση και άγχος προετοιμασίας: Το άγχος έρχεται ως προέκταση της πίεσης των γιορτών και της ανάγκης να είναι όλα σωστά και καλά προετοιμασμένα. Το σπίτι στολισμένο, το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι έτοιμο, να είναι όλοι ευχαριστημένοι και όλοι να περάσουν όμορφα. Πέραν τούτου, πολλοί συνάνθρωποί μας εργάζονται υπερωρίες την εορταστική περίοδο με αποτέλεσμα να μην έχουν το χρόνο να ξεκουραστούν και να είναι σε θέση να οργανώσουν το εορταστικό πλάνο.
- Διατροφή: Κατά κανόνα, οι γιορτινές περίοδοι συνοδεύονται από μια αφθονία σε φαγητό, γλυκά και αλκοόλ. Πολλοί άνθρωποι ενδεχομένως να καταλήγουν να κάνουν υπερφαγικά επεισόδια ή να πίνουν πολύ περισσότερο από το συνηθισμένο, γεγονός που προκαλεί δυσφορία. Μάλιστα, άλλοι μπορεί να χρειάζεται να ακολουθούν συγκεκριμένη διατροφή και επομένως να είναι δύσκολο να συμπορευτούν με το κλίμα αυτών των δείπνων.
Πώς όμως μπορούμε να διαχειριστούμε τη μελαγχολία και το άγχος των γιορτών;
- Ρεαλιστικές προσδοκίες: Τα Χριστούγεννα δεν είναι μια ready made γιορτή όπως βλέπουμε στις διαφημίσεις και τις ταινίες. Τα Χριστούγεννα είναι μοναδικά για τον καθένα και ο καθένας τα βιώνει με τον δικό του τρόπο. Δεν χρειάζεται πίεση να λειτουργήσουν όλα τέλεια, να έχουμε το καλύτερο δείπνο ή τις καλύτερες διακοπές της ζωής μας. Η ζωή είναι μεγαλύτερη από τη μία αυτή μέρα. Άλλωστε οι όμορφες στιγμές βιώνονται, δεν μπαίνουν σε πρόγραμμα. Ας απολαύσουμε κάθε μέρα των διακοπών με ρεαλιστικές προσδοκίες και χαλαρή διάθεση.
- Όρια: Οι άσκοπες ή και δυσφορικές κοινωνικές συναντήσεις δεν χρειάζεται να μας βρίσκουν πάντα παρόντες. Το να λέμε όχι την κατάλληλη στιγμή μπορεί να μας γλιτώσει από επιπρόσθετο άγχος και στρες. Άλλωστε, οι όμορφες στιγμές αξίζει να μοιράζονται με ανθρώπους με τους οποίους μπορούμε να περνάμε ποιοτικά τον χρόνο μας, να επικοινωνούμε και να νιώθουμε άνετα μαζί τους. Όρια επίσης χρειάζεται να μπουν και στο πως επιλέγουμε να ξοδέψουμε τα χρήματά μας, ώστε να μη νιώθουμε επιβάρυνση στο τέλος των γιορτών.
- Φροντίδα εαυτού: Στην προσπάθειά μας να φροντίσουμε όλους τους άλλους και να τους κάνουμε να περάσουν όμορφα, μερικές φορές ξεχνάμε τον εαυτό μας. Εκ των πραγματων δεν μπορούμε να ικανοποιήσουμε τις προσδοκίες των πάντων. Καλύτερα να προσέξουμε τον εαυτό μας, να τον φροντίσουμε, ώστε να είμαστε σε θέση να περάσουμε ποιοτικό χρόνο με τους γύρω μας. Επίσης, οι γιορτές ενδεχομένως να είναι μια ευκαιρία αναστοχασμού και περίσκεψης, επαναδιαπραγμάτευσης καταστάσεων που μας δυσαρεστούν, καθώς και προγραμματισμού νέων πραγμάτων και νέων στόχων.
- Ακολούθησε το πρόγραμμά σου: Για πολλούς ανθρώπους το να χρειαστεί να αλλάξουν όλο τους το πρόγραμμα για 1-2 μέρες μπορεί να είναι μια δύσκολη υπόθεση. Η περίοδος των γιορτών συχνά συνοδεύεται από κουραστικές μετακινήσεις και ίσως καθόλου ξεκούραση. Μερικές φορές είναι καλύτερα να ακούμε τον εαυτό μας και τις ανάγκες μας, παρά να είμαστε στην υπηρεσία ενός προγράμματος που μπορεί να μην καταφέρουμε να φέρουμε εις πέρας.
- Διατροφή: Το γιορτινό τραπέζι μπορεί να είναι πλούσιο σε φαγητό, αλκοόλ και γλυκά, ωστόσο δεν χρειάζεται να κάνουμε κατάχρηση εάν δεν θέλουμε. Μπορούμε να ρυθμίσουμε την κατανάλωση τροφής και αλκοόλ με τρόπο που να μην μας φέρνει δυσφορία, ώστε να είμαστε καλά και τις επόμενες ημέρες.
- Κάτι απροσδόκητο: Συχνή είναι και η θλίψη με το πέρας των εορτών. Βέβαια δεν χρειάζεται να περιμένουμε μόνο τις γιορτές για να κάνουμε όσα μας ευχαριστούν. Σε κάθε περίπτωση μπορούμε να προγραμματίσουμε κάτι που θέλουμε, όπως π.χ. ένα ταξίδι, μια συναυλία κ.ά. μετά τις γιορτές, ώστε να έχουμε κάτι όμορφο να περιμένουμε.
Αν νιώθεις συναισθήματα θλίψης και μοναξιάς είναι καλύτερο να μιλήσεις γι’ αυτά που σε απασχολούν. Απευθύνσου σήμερα σε έναν από τους πιστοποιημένους ψυχολόγους του myTherapist.
Τα Χριστούγεννα και η έλευση του νέου έτους είναι στιγμές μοναδικές για τον καθένα! Ας τις ευχαριστηθούμε με τον τρόπο μας!
Βιβλιογραφία
- Baier M. (1987). The “holiday blues” as a stress reaction. Perspectives in psychiatric care, 24(2), 64–68.
- https://healthcare.utah.edu/healthfeed/2022/12/holiday-blues-put-your-mental-health-first-holiday-season
- https://www.webmd.com/depression/holiday-depression-stress
