Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων αλλαγών, και είναι φυσιολογικό να υπάρχουν σκαμπανεβάσματα στη διάθεση. Παρ’ όλα αυτά, όταν η θλίψη, η ευερεθιστότητα ή η “αδειανή” αίσθηση επιμένουν και αρχίζουν να επηρεάζουν σχολείο, σχέσεις και καθημερινότητα, τότε μπορεί να μιλάμε για κατάθλιψη στην εφηβεία και χρειάζεται προσοχή.
Τι είναι η κατάθλιψη στην εφηβεία
Η κατάθλιψη δεν είναι “τεμπελιά”, “φάση” ή “υπερβολή”. Είναι μια κατάσταση που επηρεάζει:
τη σκέψη (πώς βλέπω τον εαυτό μου και το μέλλον),
το συναίσθημα (θλίψη, κενό, θυμός),
το σώμα (ύπνος, ενέργεια, όρεξη),
τη συμπεριφορά (απόσυρση, πτώση απόδοσης).
Στους εφήβους μπορεί να φαίνεται λιγότερο ως κλάμα και περισσότερο ως ευερεθιστότητα, θυμός, απομόνωση ή αδιαφορία.
Σημάδια που αξίζει να προσέξεις
Αν τα παρακάτω κρατούν πάνω από 2 εβδομάδες ή χειροτερεύουν, είναι καλό να ζητηθεί αξιολόγηση από ειδικό:
Συναισθηματικά
επίμονη θλίψη ή “μούδιασμα”
έντονη ευερεθιστότητα, νεύρα, ξεσπάσματα
αίσθημα κενού, απελπισία, μειωμένη αυτοεκτίμηση
ενοχές, ντροπή ή αίσθηση “δεν αξίζω”
Γνωστικά
δυσκολία συγκέντρωσης, “θολό μυαλό”
αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό και το μέλλον
μειωμένη motivation, αίσθηση “τίποτα δεν έχει νόημα”
Σωματικά
αλλαγές ύπνου (αϋπνία ή υπερυπνία)
αλλαγές όρεξης/βάρους
κούραση, χαμηλή ενέργεια, πονοκέφαλοι/στομαχόπονοι
Συμπεριφορά και λειτουργικότητα
απόσυρση από φίλους, οικογένεια, δραστηριότητες
πτώση σχολικής απόδοσης, απουσίες
αυξημένη χρήση οθόνης, απομόνωση στο δωμάτιο
χρήση αλκοόλ/ουσιών ως “ανακούφιση”
αυτοτραυματισμός ή σκέψεις θανάτου (επείγον)
δυσκολία συγκέντρωσης, “θολό μυαλό”
αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό και το μέλλον
μειωμένη motivation, αίσθηση “τίποτα δεν έχει νόημα”
Γιατί εμφανίζεται, τι μπορεί να την πυροδοτήσει
Συνήθως δεν υπάρχει ένας λόγος, αλλά ένα “πακέτο” παραγόντων:
βιολογικοί και κληρονομικοί (ευαλωτότητα, οικογενειακό ιστορικό)
στρες και πιέσεις (σχολείο, εξετάσεις, απαιτήσεις)
κοινωνικές συγκρίσεις και social media (εικόνα σώματος, αποδοχή)
bullying, απόρριψη, μοναξιά
οικογενειακές εντάσεις, αλλαγές, απώλειες
τραυματικές εμπειρίες ή χρόνιο άγχος
Η ψυχική υγεία στην εφηβεία είναι κρίσιμη, και η κατάθλιψη συγκαταλέγεται στα σημαντικά θέματα που επηρεάζουν εφήβους παγκοσμίως.
Η “συστημική” πλευρά: δεν αφορά μόνο τον έφηβο
Πολλές φορές τα συμπτώματα ενός εφήβου “μιλούν” και για το περιβάλλον του, τις σχέσεις, τις ισορροπίες και το πώς λειτουργεί η οικογένεια ως σύστημα. Αυτό δεν σημαίνει “φταίνε οι γονείς”, σημαίνει ότι η στήριξη δουλεύει καλύτερα όταν βλέπουμε ολόκληρη την εικόνα, όχι μόνο το άτομο.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς 👨👩👧👦
Άκου χωρίς διάλεξη: “Σε ακούω, θέλω να καταλάβω” είναι καλύτερο από “μην κάνεις έτσι”.
Δώσε όνομα στο συναίσθημα: “Ακούγεται πολύ βαρύ αυτό”.
Μείνε σταθερός, όχι πιεστικός: ρουτίνα ύπνου, φαγητού, σχολείου με ήπια συνέπεια.
Μείωσε την κριτική και τις συγκρίσεις, ειδικά σε βαθμούς/εμφάνιση/παρέες.
Ζήτα βοήθεια νωρίς: όσο πιο έγκαιρα, τόσο πιο εύκολη η παρέμβαση.
Μην το παίρνεις προσωπικά: η απόσυρση συχνά είναι σύμπτωμα, όχι “αχαριστία”.
Tip: Ένα απλό καθημερινό check-in 5 λεπτών (“Πώς ήταν η μέρα σου από το 1 ως το 10;”) κάνει διαφορά.
Τι μπορεί να κάνει ο ίδιος ο έφηβος 🌱
Μίλα σε έναν ασφαλή ενήλικα (γονέα, συγγενή, καθηγητή, σχολικό ψυχολόγο).
Κράτα μικρά βήματα: ένα ντους, 10 λεπτά περπάτημα, ένα μήνυμα σε φίλο.
Δούλεψε με ρεαλιστική ρουτίνα ύπνου, και λίγη κίνηση μέσα στην εβδομάδα.
Μείωσε το doomscrolling, ειδικά πριν τον ύπνο.
Γράψε κάπου σκέψεις και triggers, όχι για να “λύσεις” τα πάντα, αλλά για να τα δεις καθαρά.
Πότε χρειάζεται ειδικός
Ζήτησε άμεσα αξιολόγηση όταν υπάρχουν:
σκέψεις αυτοτραυματισμού ή θανάτου
απότομη και μεγάλη αλλαγή συμπεριφοράς
αδυναμία λειτουργικότητας (σχολείο, ύπνος, φαγητό) για εβδομάδες
Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία
Η θεραπεία βοηθά τον έφηβο:
να καταλάβει τι του συμβαίνει, χωρίς ντροπή
να χτίσει δεξιότητες διαχείρισης σκέψεων, συναισθημάτων και στρες
να ενισχύσει αυτοεκτίμηση και σχέσεις
Οι διεθνείς οδηγίες συνήθως προτείνουν ψυχολογικές παρεμβάσεις ως βασικό κομμάτι της αντιμετώπισης, με την ένταση της φροντίδας να προσαρμόζεται στη σοβαρότητα των συμπτωμάτων.
Αυτό που πρέπει να έχουμε κατά νου είναι ότι : “Η κατάθλιψη είναι μια ασθένεια που αντιμετωπίζεται, αλλά αντιμετωπίζεται καλύτερα όταν αντιμετωπίζεται έγκαιρα”.
Βιβλιογραφία
NICE, Depression in children and young people (NG134).
NIMH, Depression in Children and Adolescents / Teen Depression.
AACAP, Facts for Families: Depression in Children and Adolescents.
WHO, Adolescent mental health (γενικό πλαίσιο για την ψυχική υγεία στην εφηβεία).
Διάβασε περισσότερα:
