Η τελειομανία θεωρείται πολλές φορές προσόν: χαρακτηρίζεται από ακρίβεια, υπευθυνότητα, επιμονή. Όμως όταν η επιδίωξη της τέλειας επιτυχίας μετατρέπεται σε φυλακή, μπορεί να σταματήσει να αποτελεί δύναμη και να γίνει παγίδα — προκαλώντας έντονο άγχος, αναβλητικότητα, εξάντληση και εσωτερική σύγκρουση. Η τελειομανία πολλές φορές ταυτίζεται με την τελειοθηρία που αποτελεί το «κυνήγι» της τελειότητας. Η τελειοθηρική συμπεριφορά σε κάθε πτυχή της ζωής μας, μπορεί να προκαλέσει εμμονή με την επίτευξη κάποιου στόχου και ακόμη περισσότερο με το άριστο αποτέλεσμα. Η φράση “Τελειομανία: Όταν η επιτυχία γίνεται προσωπική φυλακή” συνοψίζει τον πυρήνα της δυσκολίας: εκεί όπου η προσπάθεια γίνεται εγκλωβισμός. Η ανάγκη για το τέλειο δεν φέρνει ελευθερία, αλλά μαρασμό. Αυτό το θέμα εμφανίζεται επανειλημμένα σε προσωπικές ιστορίες, ακόμα και σε επαγγελματίες.
Τι είναι η τελειομανία
Η τελειομανία συνίσταται στην επίμονη ανάγκη για άψογα αποτελέσματα. Συνήθως εξαπλώνεται σε ένα ευρύ φάσμα της καθημερινότητάς σου. Είτε αφορά την εργασία σου και κάποια καθήκοντα, είτε την εμφάνισή σου, είτε τις διαπροσωπικές σου σχέσεις. Δεν προσπαθείς απλώς να είσαι άριστος, αλλά φοβάσαι τη μετριότητα, τη μη τελειότητα.
Χαρακτηριστικά τελειομανίας
- Αυστηρή αυτοκριτική ακόμα και σε μικρά,ασήμαντα λάθη
- Αναβλητικότητα, επειδή “όχι τώρα, θέλω να βγει τέλεια”
- Υπέρμετρος χρόνος και έλεγχος μέχρι την εξάντληση
- Άγχος αποτυχίας ακόμα και με επιτυχίες
- Ταλαιπωρία και εξουθένωση παρά την επιτυχία
Που οφειλεται η τελειομανια;
Η τελειομανία δεν προκύπτει τυχαία σε κάποια σημαντική κατάσταση της ζωής μας. Γίνεται τέχνη του βίου, αποτελεί μόνιμο μοτίβο να υλοποιείς τα πάντα με ψυχαναγκασμό, προκειμένου να πετύχεις τίποτε λιγότερο από το καλύτερο. Και φυσικά, υποβόσκουν κάποιοι σημαντικοί παράγοντες που την προκαλούν, όπως είναι οι:
Οικογένεια & κοινωνία
- Περιβάλλον που επιβράβευε μόνο την υψηλή απόδοση
- Κοινωνικά πρότυπα που συνδέουν την αξία με την “τέλεια εικόνα”
Ψυχολογικά αίτια
- Έλλειψη αυτοεκτίμησης, ανάγκη ασφάλειας μέσω ελέγχου
- Διχοτομική σκέψη (“ή τέλεια ή αποτυχία”)
Βιολογικά & νευροχημικά στοιχεία
- Αυξημένα επίπεδα άγχους
- Συνήθειες που ανατροφοδοτούν την τελειομανία
Αν νιώθεις ότι η τελειομανία σε πνίγει, οι ειδικοί του myTherapist μπορούν να σε στηρίξουν. Ξεκίνα σήμερα ψυχοθεραπεία με εξειδικευμένη υποστήριξη για να απελευθερωθείς με πρακτικές τεχνικές.
Πώς εξελίσσεται η παγίδα της τελειομανίας
- Αρχική πρόθεση: “θέλω να βελτιωθώ”
- Μετατρέπεται σε υπερβολική απαίτηση
- Υπερβολικός χρόνος ελέγχου, άγχος, εξάντληση
- Αυτοκριτική και υπονόμευση της αυτοεκτίμησης
- Φαύλος κύκλος που ανατροφοδοτεί την αρνητική σκέψη
Ψυχολογικές επιπτώσεις της τελειομανίας
Η τελειομανία μοιάζει, πολλές φορές, με προτέρημα. Μπορεί να συνδέεται με την υψηλή επίδοση, την ακρίβεια και τη συνέπεια. Ωστόσο, όταν η ανάγκη για το «τέλειο» γίνεται εμμονική, άκαμπτη ή αυτοτιμωρητική, μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στην ψυχική υγεία. Κι εδώ ξεκινά η σκοτεινή πλευρά της τελειομανίας.
Άγχος και τελειομανία: ένας φαύλος κύκλος
Οι τελειομανείς άνθρωποι ζουν συχνά σε μόνιμη υπερδιέγερση, ανησυχώντας συνεχώς μήπως αποτύχουν ή δεν σταθούν στο ύψος των προσδοκιών – των άλλων ή των δικών τους. Η τελειομανία έχει συσχετιστεί με αυξημένα επίπεδα γενικευμένου άγχους, κρίσεων πανικού και υψηλό δείκτη ψυχολογικής δυσφορίας.
Όπως επισημαίνουν οι Flett & Hewitt (2002), «Η αυτοκριτική τελειομανία συνδέεται στενά με συναισθηματικές δυσκολίες όπως η κατάθλιψη και το χρόνιο άγχος, καθώς βασίζεται στην εσωτερική πεποίθηση ότι η αποτυχία είναι απαράδεκτη και ισοδυναμεί με προσωπική ανεπάρκεια.»
Κατάθλιψη και συναισθηματική εξουθένωση
Όταν ο πήχης τοποθετείται υπερβολικά ψηλά – και μάλιστα συνεχώς – η απογοήτευση είναι αναπόφευκτη. Η τελειοθηρία μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική εξουθένωση, αυτοϋποτίμηση και καταθλιπτικά επεισόδια. Οι άνθρωποι αισθάνονται ότι δεν αξίζουν, επειδή δεν πλησιάζουν την εικόνα της τελειότητας που έχουν στο μυαλό τους. Όπως αναφέρει η American Psychological Association (2022): «Η ανάγκη για συνεχή επιτυχία και έλεγχο, χαρακτηριστικά της τελειομανίας, δεν ενισχύει την απόδοση όπως πιστεύεται, αλλά αντίθετα συνδέεται με μειωμένη ικανοποίηση, συναισθηματική εξουθένωση και αποφυγή των προκλήσεων.»
Αναβλητικότητα και φόβος αποτυχίας
Παρότι μπορεί να ακούγεται αντιφατικό, η τελειομανία συχνά οδηγεί σε αναβλητικότητα. Γιατί; Επειδή ο φόβος της αποτυχίας είναι τόσο έντονος, που το άτομο διστάζει να ξεκινήσει ή να ολοκληρώσει ένα έργο, από τον φόβο ότι δεν θα είναι “αρκετά καλό”. Έτσι, η τελειοθηρία παραλύει την πράξη και γεννά ενοχές.
Αυτοκριτική και χαμηλή αυτοεκτίμηση
Ένας τελειομανής σπάνια νιώθει ικανοποίηση. Ακόμη και όταν πετυχαίνει κάτι, βρίσκει τις «ατέλειες» και εστιάζει σε αυτές. Με τον καιρό, η εσωτερική φωνή γίνεται τοξική, μειώνοντας την αυτοεκτίμηση και ενισχύοντας την πεποίθηση ότι δεν είναι «αρκετός/ή». Όπως γράφει η Μαρία Παυλίδου στο βιβλίο της «Αυτό που δεν είναι τέλειο»: «Η τελειότητα είναι μία ψευδαίσθηση που τρέφει την αυτοκριτική μας φωνή. Όταν μάθουμε να της απαντάμε με καλοσύνη και ρεαλισμό, τότε ξεκινάει η πραγματική ελευθερία.»
Κοινωνική απόσυρση και μοναξιά
Η ανάγκη να είναι κανείς “τέλειος” μπροστά στους άλλους μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση. Πολλοί τελειομανείς αποφεύγουν να εκτεθούν, να ζητήσουν βοήθεια ή να εμφανιστούν αδύναμοι, υπό τον φόβο της κριτικής. Έτσι, ο κύκλος της μοναξιάς διευρύνεται.
Σωματικά συμπτώματα και εξουθένωση
Η τελειοθηρία δεν είναι μόνο ψυχική· έχει και σωματικές εκφράσεις: χρόνια κόπωση, αϋπνία, πονοκέφαλοι, πεπτικά προβλήματα, μυϊκή ένταση, ακόμη και σύνδρομα εξουθένωσης (burnout). Το σώμα “φωνάζει” εκεί που το μυαλό δεν σταματά.
Πώς η τελειομανία επηρεάζει τις σχέσεις
Η τελειομανία δεν περιορίζεται μόνο στον χώρο της δουλειάς ή στις προσωπικές επιδόσεις. Αντιθέτως, διεισδύει βαθιά και στις διαπροσωπικές σχέσεις, μετατρέποντας τη φυσική ανάγκη για σύνδεση σε ένα απαιτητικό πεδίο σύγκρισης, αυτοκριτικής και έλλειψης αποδοχής.
Όταν “τίποτα δεν είναι αρκετά καλό” – ούτε οι άλλοι
Ο τελειομανής άνθρωπος δεν βάζει ψηλά τον πήχη μόνο για τον εαυτό του, αλλά συχνά και για τους ανθρώπους γύρω του. Είτε πρόκειται για τον σύντροφο, τους φίλους ή τα μέλη της οικογένειάς του, οι προσδοκίες του μπορεί να είναι υπερβολικά υψηλές ή άκαμπτες. Αυτό οδηγεί σε:
- Συχνή απογοήτευση: Οι άλλοι “δεν τα καταφέρνουν” όπως θα ήθελε.
- Κριτική και έλλειψη ενσυναίσθησης: Η ανάγκη για έλεγχο και ο φόβος της ατέλειας μπορεί να οδηγήσουν σε επικριτική συμπεριφορά.
- Δυσκολία στην τρυφερότητα και την αυθορμησία: Ο φόβος του λάθους ή του να δείξει «αδυναμία» κάνει το άτομο λιγότερο συναισθηματικά διαθέσιμο.
Αν αναγνωρίζεις αυτά τα μοτίβα στις δικές σου σχέσεις, δεν είσαι μόνος/η. Βρες τον δικό σου ψυχολόγο σήμερα – αξίζεις σχέσεις χωρίς το άγχος της τελειότητας.
Η τελειομανία ως άμυνα στον φόβο της εγκατάλειψης
Για πολλούς, η ρίζα της τελειομανίας βρίσκεται στην ανάγκη για αποδοχή. Αν κάποιος μεγαλώνει πιστεύοντας πως η αγάπη προσφέρεται μόνο υπό όρους («θα σε αγαπώ αν είσαι καλός/η», «αν τα πας καλά στο σχολείο», κ.λπ.), μπορεί να εσωτερικεύσει την πεποίθηση ότι πρέπει να είναι αψεγάδιαστος για να τον αγαπούν. Έτσι, στις σχέσεις του:
- Δυσκολεύεται να δείξει ευαλωτότητα
- Φοβάται την οικειότητα
- Αναζητά την επιβεβαίωση μέσα από συνεχή υπερπροσπάθεια
Σχέσεις με τελειομανείς – πώς επηρεάζονται οι άλλοι
Το να σχετίζεσαι με έναν άνθρωπο που θέλει συνεχώς να είναι “τέλειος” ή να σου ζητά το ίδιο, δεν είναι εύκολο. Οι συνέπειες για τους κοντινούς του ανθρώπους μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Αίσθηση ανεπάρκειας
- Συνεχή άμυνα και φόβο κριτικής
- Ελαχιστοποίηση της αυθεντικότητας στη σχέση
Πολλές σχέσεις με τελειομανείς φθείρονται από τη δυσκολία να αποδεχθούν τις ατέλειες – τις δικές τους και των άλλων.
Η ψυχολογική ανατομία της επιτυχίας – φοβερή ή ελεύθερη;
Σύγχρονες έρευνες αποδεικνύουν ότι:
- Το 76% των εργαζομένων έχει βιώσει burnout λόγω τελειομανίας
- Νεότερες γενιές αντιμετωπίζουν σκληρές κοινωνικές πιέσεις να φαίνονται τέλειοι — διτή δέσμευση: επιτυχία + άψογη mental health .
- Τελειομανία συσχετίζεται με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, διατροφικές διαταραχές, αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές .
Αντιθέτως, η adaptive perfectionism σταθερώς συνδέεται με θετική ψυχική υγεία, ειδικά αν η επίδοση συνοδεύεται από αυτοεκτίμηση και ευελιξία .
Τι είναι η τελειοθηρία;
Τελειοθηρία είναι η εμμονική επιδίωξη της τελειότητας σε κάθε πτυχή της ζωής – είτε πρόκειται για δουλειά, σχέσεις, εμφάνιση ή επιδόσεις. Συχνά συνδέεται με υψηλά, μη ρεαλιστικά στάνταρ και τον φόβο της αποτυχίας ή της απόρριψης. Αν και μπορεί να μοιάζει με «κίνητρο για πρόοδο», στην πραγματικότητα οδηγεί σε χρόνιο άγχος, αυτοκριτική, παρατεταμένη αναβλητικότητα και πολλές φορές σε burnout ή και κατάθλιψη. Ο τελειοθήρας σπάνια ικανοποιείται με το αποτέλεσμα, όσο καλό κι αν είναι, γιατί νιώθει πως πάντα υπάρχει κάτι περισσότερο που «θα έπρεπε» να είχε κάνει καλύτερα. Έτσι, η επιτυχία μετατρέπεται σε ψυχολογική φυλακή. Η κατανόηση της τελειοθηρίας είναι το πρώτο βήμα για να μεταβούμε σε πιο υγιή στάνταρ: αποδοχή της προσπάθειας, αυτοσυμπόνια και πραγματισμός.
Η κρίσιμη διαφοράς της τελειομανίας από την τελειοθηρία
Η τελειοθηρία μπορεί να είναι προσαρμοστική και δημιουργική, αρκεί να υπάρχει ευελιξία και ρεαλισμός.Η τελειομανία, αντίθετα, είναι άκαμπτη, αυστηρή και συχνά παραλυτική. Στην πράξη, πολλοί άνθρωποι ξεκινούν από την τελειοθηρία με καλή πρόθεση και σταδιακά γλιστρούν στην παγίδα της τελειομανίας, ειδικά όταν μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα με υψηλές απαιτήσεις ή κριτική.
Πώς να ξεπεράσω την τελειομανία;
- Αυτοπαρατήρησε: Κατέγραψε συμπεριφορές και σκέψεις πριν και μετά τη «λύσσα»για τελειότητα.
- Θέσε ρεαλιστικούς στόχους: Μικρά βήματα — “να είναι καλό-όχι τέλειο”.
- Οριοθέτησε το χρόνο σου: βάλε χρονόμετρο για εργασίες.
- Αποδέξου τα λάθη σου: Τα λάθη είναι ευκαιρίες.
- Σημείωσε “μικρές νίκες”: Κάθε μέρα, τρεις θετικές στιγμές ή μαθαίνεις κάτι.
Βιωματική άσκηση: “Το σημείο που αρκεί”
- Διάλεξε μια μικρή δραστηριότητα. Μπορεί να είναι κάτι δημιουργικό (π.χ. γράψε ένα μικρό κείμενο, ζωγράφισε κάτι), οργανωτικό (π.χ. τακτοποίησε ένα ντουλάπι), ή εργασιακό (π.χ. γράψε ένα email, ετοίμασε μια παρουσίαση).
- Όρισε εκ των προτέρων τον χρόνο και τον στόχο. Παράδειγμα: “Θα αφιερώσω 30 λεπτά για να ολοκληρώσω αυτή την εργασία σε λειτουργικό και επαρκές επίπεδο, όχι στο 100%”.
- Ξεκίνα με πρόθεση. Πριν ξεκινήσεις, πες στον εαυτό σου:“Στόχος μου δεν είναι να τα κάνω τέλεια. Είναι να τα κάνω αρκετά καλά, έτσι ώστε να είναι λειτουργικά, σωστά και χρήσιμα.”
- Κατά τη διάρκεια, παρατήρησε τον εσωτερικό διάλογο. Κάθε φορά που νιώθεις την ανάγκη να ξανακάνεις κάτι από την αρχή, να διορθώσεις συνεχώς, να μην το παραδώσεις αν δεν γίνει “άψογο”, σταμάτα και γράψε τι σου λέει ο νους σου:
- “Δεν είναι αρκετά καλό.”
- “Θα μπορούσα να το κάνω καλύτερα.”
- “Θα με κρίνουν.”
- Αντίλογος με κατανόηση. Απάντησε με στοργική ρεαλιστικότητα: “Είναι φυσιολογικό να μη νιώθω πάντα ικανοποιημένος/η. Αυτό που έκανα είναι αρκετά καλό και εξυπηρετεί τον σκοπό του.” “Η τελειότητα είναι ψευδαίσθηση. Η πρόοδος είναι το σημαντικό.”
- Ολοκλήρωσε με ευγνωμοσύνη. Όταν τελειώσεις τη δραστηριότητα, γράψε σε ένα χαρτί:
- Τι κατάφερες.
- Ποιο σημείο του αποτελέσματος αποδέχεσαι ως “αρκετό”.
- Τι θα έλεγες σε έναν καλό φίλο/φίλη που έκανε την ίδια δουλειά — και πες το στον εαυτό σου.
Αν νιώθεις πως βιώνεις συμπτώματα τελειομανίας ίσως δεν είναι τόσο αθώο όσο φαίνεται. Απευθύνσου σήμερα σε κάποιον από τους πιστοποιημένους ψυχολόγους του myTherapist για εξειδικευμένη υποστήριξη.
Συμπέρασμα
Η τελειότητα, δεν είναι το «τέλος», δεν είναι ο αυτοσκοπός μιας διαδρομής, είναι το όλον. Στην πραγματικότητα, αποτελεί μια πλάνη, μια ψευδαίσθηση που δημιουργός αυτής είμαστε εμείς οι ίδιοι. Εκεί που νομίζεις ότι όλα τελείωσαν με θριαμβευτικό τρόπο, πάντοτε θα υπάρχει και άλλο σκαλοπάτι στον μακρύ δρόμο της γνώσης που μπορεί να σε εξουθενώσει στην ατελή προσπάθειά σου να το φτάσεις. Η τελειομανία, μπορεί να σε καθηλώσει σε έναν φαύλο κύκλο όπου τίποτα δεν αρκεί. Αντί να κυνηγάς το μη ρεαλιστικό, δες τη δύναμη στο αληθινό, το βελτιωτικό, το ανθρώπινο.
Με ψυχοθεραπεία, πρακτικές ασκήσεις και αυτοσυμπόνια, μπορείς να απελευθερωθείς — και να ζήσεις εσύ, όχι μια ιδέα για το τέλειο.
Βιβλιογραφία
- Flett, G. L., & Hewitt, P. L. (2002). Perfectionism: Theory, Research, and Treatment.
- American Psychological Association (APA)
- National Institute of Mental Health (NIMH)
- Curran, T. & Hill, A. (2019). Perfectionism is Increasing Over Time: A Meta-Analysis of Birth Cohort Differences from 1989 to 2016.
- World Health Organization (WHO)
- Flett, G. L., Hewitt, P. L., Nepon, T., & Besser, A. (2016). Perfectionism, worry, and generalized anxiety: A review and a conceptual framework.
