Στις μέρες μας όλο και περισσότεροι άνθρωποι φαίνεται να υποφέρουν από κάποια διαταραχή ύπνου. Μια από τις πιο βασικές λειτουργίες της ανθρώπινης ζωής μοιάζει να μην είναι τόσο αυτονόητη για αρκετούς. Μάλιστα, σε άλλες περιπτώσεις η έννοια του ύπνου παρερμηνεύεται, καθώς μια τυπική συμπλήρωση ωρών ύπνου δε συνεπάγεται την ξεκούραση. Επομένως, το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι τι ορίζουμε ως έναν καλό ύπνο; Για να απαντήσουμε όμως στο προηγούμενο ερώτημα ας αποσαφηνίσουμε καταρχάς την έννοια του ύπνου, καθώς και τα στάδιά του.
Τι είναι ο ύπνος;
Ο ύπνος είναι μια φυσιολογική κατάσταση του οργανισμού και του νευρικού συστήματος, κατά την οποία εμφανίζεται περιοδική νάρκη. Πρόκειται για μια κυκλική λειτουργική κατάσταση κατά την οποία μειώνεται η συνείδηση, η αντίδραση στα ερεθίσματα, καθώς και η εκούσια κινητική δραστηριότητα. Η διάρκεια ενός φυσιολογικού ύπνου είναι περίπου 7,5 ώρες, αλλά σε κάθε περίπτωση εξαρτάται από ηλικιακούς, βιολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Υπνικές φάσεις
Ο ύπνος χωρίζεται σε δύο φάσεις: τον REM που είναι ο ύπνος ταχέων οφθαλμικών κινήσεων και τον NREM, που είναι ο συμπληρωματικός ύπνος. Στον NREM ύπνο συνήθως αναδύονται τα προβλήματα και οι έγνοιες της καθημερινότητας. Από την άλλη, ο REM ύπνος περιλαμβάνει πιο χαοτικές οπτικές εικόνες και προσομοιάζει πολύ με την εγρήγορση. Τα όνειρα απαντώνται και στις δύο υπνικές φάσεις.
Γιατί είναι σημαντικός ο ύπνος;
Οι διαταραχές ύπνου όχι μόνο προβληματίζουν όλο και περισσότερα άτομα παγκοσμίως, αλλά ακόμα έχει αμβλυνθεί και το ηλικιακό φάσμα με την αϋπνία να εντοπίζεται πλέον σε όλες τις ηλικίες. Η απώλεια του ύπνου και η ποιότητά του καθίστανται από τα πολυσυζητημένα ζητήματα παγκόσμιας υγείας. Διαταραχές στην ποιότητα και την ποσότητα του ύπνου έχουν σημαντικό αντίκτυπο όχι μόνο στην εμφάνιση σωματικών νόσων (πχ αρτηριακή πίεση, στεφανιαία νόσος κ.α.), αλλά και στην ψυχική υγεία, με συνήθη την ανάδυση καταθλιπτικών διαταραχών. Κοντολογίς, ο ύπνος συμβάλλει όχι μόνο στην αποκατάσταση, αλλά και στη διατήρηση του οργανισμού.
Ο ύπνος είναι βασική βιολογική λειτουργία και συνεπώς επηρεάζει σχεδόν όλες τις πτυχές της καθημερινότητάς μας. Αν χρειάζεσαι βοήθεια, απευθύνσου σήμερα σε έναν από τους πιστοποιημένους ψυχολόγους του myTherapist.
Τι ορίζουμε ως έναν «καλό» ύπνο;
Ο ύπνος δε συνίσταται απλά στη διαδικασία μιας συμβατικής «νάρκωσης», μιας αποκοίμισης, αλλά χρειάζεται να είναι επανορθωτικός και ανανεωτικός προκειμένου ο οργανισμός να αναπτύσσεται και να διατηρείται. Το βίωμα ενός καλού ύπνου έγκειται στις λειτουργίες της διάρκειας και της αφύπνισης μετά την έναρξη του ύπνου. Ένας καλός ύπνος προσφέρει αίσθημα ξεκούρασης και ικανοποίησης, ενώ συμβάλλει στην παραγωγικότητα του ατόμου και σε καλύτερες διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις. Επιπλέον, μειώνονται οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση κάποιας ψυχικής διαταραχής. Για περισσότερα δες το άρθρο: Tips για έναν καλό και ανανεωτικό ύπνο.
Ο φαύλος κύκλος ενός «κακού» ύπνου
Ένας μη ποιοτικός ύπνος προκαλεί μια αλυσιδωτή αντίδραση από συνέπειες βιολογικής και ψυχολογικής τάξεως. Άτομα με διαταραχές στον κύκλο του ύπνου- εγρήγορσης συχνά παραπονιούνται για κούραση και μειωμένη ποσότητα ύπνου. Πέραν των αισθημάτων κόπωσης και ευερεθιστότητας έχει διαπιστωθεί ότι ένας κακός ύπνος μειώνει τη λειτουργικότητα του ατόμου στις καθημερινές δραστηριότητες, αυξάνει την τάση πρόσληψης καφεΐνης και αλκοόλ και προκαλεί δυσφορία, στρες και άγχος. Τέλος, μείζονος σημασίας αποτελεί η παρατηρούμενη σύνδεση του κακού ύπνου και της εμφάνισης παχυσαρκίας. Ο μειωμένος ύπνος συνδέεται συνήθως με φτωχές διατροφικές συνήθειες, όπως είναι η παράλειψη του πρωινού, η κατανάλωση περισσότερων επεξεργασμένων και λιπαρών τροφών καθώς και με θερμιδικό πλεόνασμα που οδηγεί σε αύξηση σωματικού βάρους. Μελέτες σε παχύσαρκους εφήβους και παιδιά αποκαλύπτουν μειωμένο και κακής ποιότητας ύπνο.
Ύπνος και ψυχική υγεία
Πληθώρα ψυχικών διαταραχών φαίνεται να εμφανίζονται με την απορρύθμιση του ύπνου. Μεταξύ αυτών οι πιο συχνές είναι οι καταθλιπτικές και αγχώδεις διαταραχές. Ο καλός ύπνος είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ψυχικής υγείας και εν γένει του ευ ζην. Ωστόσο, επειδή πολλές φορές η αλλαγή του τρόπου ζωής είναι δύσκολη υπόθεση, χρειάζεται κάποιος να μιλήσει για όλα αυτά.
Πότε χρειάζεται να απευθυνθώ σε ειδικό;
Η δυσφορία που αισθάνεται κανείς όταν δεν ξεκουράζεται επαρκώς, όταν είναι μη παραγωγικός, νυσταγμένος και με κακή διάθεση. Η οργάνωση ενός προγράμματος όχι μόνο ύπνου, αλλά και γενικότερα φροντίδας εαυτού, είναι υπόθεση κάθε ατόμου. Στην περίπτωση που κάποιος νιώθει αβοήθητος και ότι δε μπορεί να οργανώσει την καθημερινότητα, δεν ξεκουράζεται επαρκώς και βιώνει άγχος και αισθήματα θλίψης, χρειάζεται να μιλήσει σ’ έναν ειδικό. Η απλή, καθημερινή, καλή διαβίωση μπορεί για κάποιους να μην είναι τόσο αυτονόητη, αλλά σίγουρα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασική ανάγκη, το βήμα για την εύρυθμη λειτουργία όλων των υπόλοιπων πτυχών της ζωής.
Αν και εσύ βιώνεις αντίστοιχα αίσθηματα κόπωσης και παραίτησης, σπάσε αυτόν τον φαύλο κύκλο. Απευθύνσου σήμερα σε έναν από τους πιστοποιημένους ψυχολόγους του myTherapist.
Βιβλιογραφία
- Al-Khani, A. M., Sarhandi, M. I., Zaghloul, M. S., Ewid, M., & Saquib, N. (2019). A cross-sectional survey on sleep quality, mental health, and academic performance among medical students in Saudi Arabia. BMC research notes, 12(1), 665. https://doi.org/10.1186/s13104-019-4713-2
- American Psychiatric Association. (2022). Sleep- Wake Disorders. In Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.)
- Barbato G. (2021). REM Sleep: An Unknown Indicator of Sleep Quality. International journal of environmental research and public health, 18(24), 12976. https://doi.org/10.3390/ijerph182412976
- Nelson, K. L., Davis, J. E., & Corbett, C. F. (2022). Sleep quality: An evolutionary concept analysis. Nursing forum, 57(1), 144–151. https://doi.org/10.1111/nuf.12659
- Sejbuk M, Mirończuk-Chodakowska I, Witkowska AM. Sleep Quality: A Narrative Review on Nutrition, Stimulants, and Physical Activity as Important Factors. Nutrients. 2022; 14(9):1912. https://doi.org/10.3390/nu14091912
