Πόσες φορές άραγε έχεις αμφισβητήσει τον εαυτό σου και την αξία σου; Αυτοεκτίμηση = αξία διά ικανοτήτων. Η αυτοεκτίμηση δεν είναι απλώς μια λέξη – αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία χτίζεται η ψυχική μας υγεία, οι σχέσεις και οι επιλογές μας. Το να μάθεις να βλέπεις τον εαυτό σου με σεβασμό και αποδοχή μπορεί να αλλάξει ριζικά τη ζωή σου.» Η αυτοεκτίμηση θεμελιώνεται από την παιδική ηλικία. Ο βαθμός της αυτοεκτίμησής μας, επηρεάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε και δρούμε. Όταν είναι χαμηλή, συχνά οδηγεί σε εσωτερικές συγκρούσεις, άγχος, ανασφάλεια και δυσκολία να βιώσουμε τη ζωή με πληρότητα. Το να μάθουμε πώς να κατανοούμε και να ενισχύουμε την αυτοεκτίμησή μας είναι μια διαδικασία βαθιάς αυτογνωσίας και φροντίδας.
Τι είναι η αυτοεκτίμηση - Διαφορές από την αυτοπεποίθηση
Η αυτοεκτίμηση αφορά τον βαθμό στον οποίο εκτιμάμε και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας, με τα θετικά και τα αρνητικά του. Είναι η εσωτερική μας αίσθηση που αφορά την αξία μας ως άνθρωποι.
Η αυτοπεποίθηση, αντίθετα, αφορά την εμπιστοσύνη που έχουμε στις ικανότητές μας να εκτελούμε συγκεκριμένες πράξεις. Μπορεί κάποιος να έχει υψηλή αυτοπεποίθηση σε μια δεξιότητα (π.χ. επαγγελματικές ικανότητες) αλλά χαμηλή αυτοεκτίμηση γενικότερα. Η αυτοεκτίμηση συγκεκριμένα, είναι η συνολική εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Απαντά στο ερώτημα: «Πόσο αξίζω ως άνθρωπος;» Συνδέεται με την αίσθηση της αξίας, της αποδοχής και της αγάπης προς τον εαυτό. Χτίζεται κυρίως από τις παιδικές εμπειρίες, τις σχέσεις με τους σημαντικούς «άλλους» που είναι οι γονείς, τα μηνύματα που έχουμε εισπράξει από το περιβάλλον και τα προσωπικά μας βιώματα. Όταν είναι χαμηλή, μπορεί να οδηγεί σε ανασφάλεια, φόβο απόρριψης και εξάρτηση από την αποδοχή των άλλων. Η αυτοπεποίθηση, είναι η πίστη στις ικανότητές μας. Το πόσο σίγουροι νιώθουμε ότι θα πετύχουμε συγκεκριμένους στόχους ή να φέρουμε εις πέρας κάποια καθήκοντα και υποχρεώσεις. Απαντά στο ερώτημα: «Μπορώ να το κάνω;» Εστιάζει σε δεξιότητες και επιμέρους τομείς (π.χ. αυτοπεποίθηση στις σπουδές, στη δουλειά, στις κοινωνικές σχέσεις). Μπορεί να είναι υψηλή σε ένα πεδίο και χαμηλή σε άλλο. Ενισχύεται μέσω της πράξης, της εξάσκησης και της εμπειρίας.
Πώς δημιουργείται η χαμηλή αυτοεκτίμηση
Η αυτοεκτίμηση διαμορφώνεται κυρίως από τα παιδικά μας χρόνια.
- Οικογένεια και παιδικά βιώματα: Κριτική, έλλειψη επιβεβαίωσης, ή υπερβολικές προσδοκίες μπορεί να καλλιεργήσουν την αίσθηση ότι «δεν είμαι αρκετός». Ένα συναισθηματικά απόμακρο και ανασφαλές περιβάλλον προσκόλλησης, οδηγεί σε μία αποδιοργανωμένη εικόνα εκτίμησης του εαυτού.
- Κοινωνικές επιρροές: Τα πρότυπα ομορφιάς, επιτυχίας και τελειότητας που προβάλλονται οδηγούν σε συνεχείς συγκρίσεις.
- Τραυματικές εμπειρίες: Εκφοβισμός, απόρριψη ή απώλεια συχνά αφήνουν βαθιά σημάδια που συνοδεύουν την προσωπικότητά μας.
- Προσωπική κριτική: Οι εσωτερικές φωνές που μας λένε «δεν αξίζεις» ή «θα αποτύχεις» ενισχύουν το φαύλο κύκλο.
Συνέπειες χαμηλής αυτοεκτίμησης στην ενήλικη ζωή
Η χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να επηρεάσει σε βάθος κάθε πτυχή της ζωής ενός ανθρώπου. Όταν κάποιος δεν πιστεύει στην αξία του, είναι πιο πιθανό να αμφισβητεί τις ικανότητές του, να αποφεύγει προκλήσεις και να μένει εγκλωβισμένος σε καταστάσεις που δεν τον ικανοποιούν, διατηρώντας την ζώνη ασφαλείας του καθώς εάν ρισκάρει δοκιμάζοντας κάτι καινούργιο, θα νιώσει ματαιωμένος. Η έλλειψη αυτοεκτίμησης επηρεάζει σημαντικά πολλούς τομείς της ζωής μας, δεν είναι απλώς μια αίσθηση. Έχει πρακτικές και συναισθηματικές συνέπειες:
Μερικές από αυτές είναι:
- Σχέσεις εξάρτησης ή τοξικές σχέσεις: Όταν νιώθουμε ότι δεν αξίζουμε κάτι καλύτερο, μπορεί να ανεχόμαστε συμπεριφορές που μας πληγώνουν.
- Φόβος αποτυχίας: Η χαμηλή αυτοεκτίμηση μας οδηγεί στο να αποφεύγουμε νέες εμπειρίες, φοβούμενοι ότι δεν θα τα καταφέρουμε.
- Αυξημένο άγχος και κατάθλιψη: Οι αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό μας συνδέονται με έντονη ψυχολογική επιβάρυνση.
- Δυσκολία στη λήψη αποφάσεων: Όταν δεν εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας, συχνά αφήνουμε τους άλλους να αποφασίζουν για εμάς ή καθυστερούμε να πάρουμε σημαντικές αποφάσεις λόγω της αναξιότητας που βιώνουμε.
- Τελειομανία: Μια συνεχής ανάγκη να αποδεικνύουμε την αξία μας, η οποία καταλήγει σε αγανάκτηση και εξουθένωση.
- Εργασία: Στο εργασιακό περιβάλλον, υπάρχει το αίσθημα κατωτερότητας και μόνιμης σύγκρισης, όπου οδηγεί σε φόβο αποτυχίας, αναβλητικότητα ή αδυναμία να διεκδικήσουμε και να νιώσουμε σίγουροι για τα καθήκοντα που πρόκειται να αναλάβουμε.
- Ψυχική υγεία: Η ψυχική ισορροπία αρχίζει να φθίνει και συνοδεύεται με άγχος, κατάθλιψη και ψυχοσωματικά συμπτώματα.
- Καθημερινότητα: Επικρατεί έντονη αναβλητικότητα, τελειοθηρία και φόβος κριτικής.
Αν η χαμηλή αυτοεκτίμηση σε περιορίζει, κάνε το πρώτο βήμα για αλλαγή! Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να ανακαλύψεις την αξία σου και να ζήσεις μια πιο πλήρη ζωή.
Η φωνή της εσωτερικής κριτικής
Πολλοί άνθρωποι με χαμηλή αυτοεκτίμηση ακούνε μέσα τους μια συνεχή εσωτερική κριτική:
Ο εσωτερικός κριτής μας, είναι εκείνο το κομμάτι που μας μιλά με αυστηρότητα, αμφισβητεί τις ικανότητές μας και μας κάνει να νιώθουμε ότι δεν είμαστε ποτέ αρκετοί. Πρόκειται για έναν εσωτερικευμένο διάλογο που προέρχεται συχνά από εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, οικογενειακά μηνύματα ή κοινωνικές προσδοκίες.
Η φωνή της εσωτερικής κριτικής μπορεί να εκφράζεται μέσα από σκέψεις όπως:
- «Δεν τα κάνεις ποτέ σωστά».
- «Δεν αξίζεις αγάπη ή επιτυχία».
- «Οι άλλοι είναι καλύτεροι από εσένα».
- «Θα αποτύχεις.»
- Κανείς δεν σε εκτιμά.»
- Δεν είσαι αρκετά καλός.»
Αν και φαινομενικά λειτουργεί για να μας προστατεύει από την αποτυχία, στην πραγματικότητα τροφοδοτεί το άγχος, την χαμηλή αυτοεκτίμηση και συχνά οδηγεί σε τελειομανία. Αυτή η εσωτερική φωνή λειτουργεί σαν φίλτρο που αλλοιώνει την πραγματικότητα, μειώνοντας τη χαρά και τη δημιουργικότητά μας.
Το φάσμα της αυτοεκτίμησης: Από τη χαμηλή στην υψηλή
Ο καθρέφτης του εαυτού μας
Η αυτοεκτίμηση είναι ο τρόπος που βλέπουμε, νιώθουμε και αξιολογούμε τον εαυτό μας. Δεν είναι στατική ούτε απόλυτη∙ κινείται σε ένα φάσμα, από τη χαμηλή ως την υγιή και ισορροπημένη μορφή της. Η ποιότητα αυτής της εσωτερικής σχέσης καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις επιλογές, τις σχέσεις και τη συναισθηματική μας ευεξία.
1. Όταν η αυτοεκτίμηση είναι χαμηλή
Νιώθεις κατώτερος από τους άλλους. Τα άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση εκτιμούν τις απόψεις των άλλων παραπάνω από τη δική τους. Μερικές φορές είναι δύσκολο για αυτούς να δεχτούν φιλοφρονήσεις, καθώς τείνουν να εστιάζουν στις αντιληπτές αδυναμίες τους και όχι στα προτερήματά τους. Συχνά φοβούνται την αποτυχία και πιστεύουν ότι όλοι οι άλλοι είναι καλύτεροι από εκείνους. Επιπλέον, δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν την οποιαδήποτε κριτική, παίρνοντας τα πάντα εξαιρετικά προσωπικά.
Η χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά «ντύνεται» με συμπεριφορές όπως:
- Υπερβολική αυτοκριτική και εσωτερικός διάλογος γεμάτος ενοχές.
- Αναζήτηση επιβεβαίωσης από τους άλλους.
- Δυσκολία να πεις «όχι» ή να θέσεις όρια.
- Συγκρίσεις και φόβος απόρριψης.
Στο βάθος, υπάρχει η πεποίθηση «δεν αξίζω αρκετά». Αυτό το μοτίβο συχνά έχει ρίζες στην παιδική ηλικία, μέσα από απαιτητικούς γονείς, παραμέληση ή έλλειψη συναισθηματικής ασφάλειας.
2. Η ψευδο-υψηλή αυτοεκτίμηση
Υπάρχει και η άλλη άκρη του φάσματος — μια «φαινομενικά υψηλή» αυτοεκτίμηση, που όμως κρύβει ανασφάλεια. Άνθρωποι με ψευδο-υψηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να δείχνουν υπερβολικά σίγουροι, αλλά πίσω από αυτήν την εικόνα υπάρχει φόβος ευαλωτότητας και ανάγκη ελέγχου. Η αληθινή αυτοεκτίμηση δεν έχει ανάγκη να αποδείξει τίποτα· νιώθει επαρκής χωρίς συγκρίσεις.
3. Η υγιής αυτοεκτίμηση
Η υγιής αυτοεκτίμηση δεν σημαίνει τελειότητα, αλλά αποδοχή του εαυτού με τα φώτα και τις σκιές του.
Ένα άτομο με σταθερή αυτοεκτίμηση:
- Αναγνωρίζει τα λάθη του χωρίς να αυτοακυρώνεται.
- Θέτει όρια χωρίς ενοχή.
- Αγαπά τον εαυτό του χωρίς να γίνεται εγωκεντρικό.
Η αυτοεκτίμηση είναι δεξιότητα ζωής, καλλιεργείται μέσα από αυτογνωσία, ενσυναίσθηση και αυτοφροντίδα. Υφίσταται μια ακριβή και ισορροπημένη αυτοεκτίμηση. Τα άτομα αυτά αναγνωρίζουν και αποδέχονται τις ικανότητές και τα ελαττώματά τους, τα δυνατά τους σημεία και τις αδυναμίες τους. Έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες για τον εαυτό τους και τους άλλους.
4. Από τη χαμηλή στην υγιή αυτοεκτίμηση
Η μετάβαση απαιτεί χρόνο, επίγνωση και συνέπεια. Μερικά βήματα που βοηθούν:
- Παρατήρησε τον εσωτερικό σου διάλογο. Μείωσε τη σκληρή κριτική.
- Αναγνώρισε τα επιτεύγματά σου. Όσο μικρά κι αν φαίνονται.
- Θέσε όρια. Το «όχι» είναι πράξη αυτοσεβασμού.
- Αναζήτησε υποστήριξη. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις τα μοτίβα που σε κρατούν πίσω.
- Η αυτοεκτίμηση στις σχέσεις
Η ποιότητα της σχέσης με τον εαυτό μας αντανακλάται σε όλες τις άλλες σχέσεις. Όταν δεν πιστεύουμε ότι αξίζουμε, ανεχόμαστε λιγότερα απ’ όσα μας αξίζουν.
Η υγιής αυτοεκτίμηση χτίζει σχέσεις βασισμένες σε σεβασμό, ειλικρίνεια και ισορροπία, όχι σε φόβο εγκατάλειψης.
6.Υπερβολικά υψηλή αυτοεκτίμηση
Αίσθημα ανωτερότητας από τους άλλους. Οι άνθρωποι με υπερβολικά υψηλή αυτοεκτίμηση είναι συχνά επικριτικοί και αλαζονικοί, διαθέτουν κάποια απόλυτα χαρακτηριολογικά ναρκισσιστικά στοιχεία, θεωρούν ότι έχουν πάντοτε δίκιο και τείνουν να παραβλέπουν τα δικά τους ελαττώματα.
Μην αφήνεις την αμφισβήτηση και την εσωτερική κριτική να καθορίζουν τις επιλογές σου. Ξεκίνα σήμερα από την άνεση του σπιτιού σου, να χτίζεις μια υγιή σχέση με τον εαυτό σου με τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας.
Πώς να ενισχύσω την αυτοεκτίμησή μου;
Η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης δεν είναι μια εύκολη ή γρήγορη διαδικασία· είναι όμως ένα ουσιαστικό ταξίδι προς την αυτογνωσία και την εσωτερική ισορροπία. Όταν μάθουμε να πιστεύουμε στον εαυτό μας, ανοίγουμε δρόμους για υγιέστερες σχέσεις, καλύτερες επιλογές και περισσότερη ψυχική δύναμη.
Στρατηγικές για να ενισχύσεις την αυτοεκτίμηση σου
- Αναγνώρισε την εσωτερική φωνή που σε κρίνει
Παρατήρησε πώς μιλάς στον εαυτό σου. Αν οι σκέψεις σου είναι γεμάτες αυστηρότητα και αρνητικά σενάρια, προσπάθησε να αντιληφθείς ποια αδυναμία κρύβεται δουλεύοντας πάνω σε αυτή. Σταδιακά, θα αρχίσεις να τις αντικαθιστάς με πιο συμπονετικές φράσεις. - Θέσε ρεαλιστικούς στόχους
Η αυτοεκτίμηση μεγαλώνει όταν βλέπουμε τον εαυτό μας να τα καταφέρνει βήμα-βήμα. Κάθε μικρή επιτυχία είναι απόδειξη ότι μπορείς με συνέπεια και προσήλωση να καταφέρεις μακροπρόθεσμους στόχους. - Φρόντισε το σώμα και το μυαλό σου
Η άσκηση, η ξεκούραση και η σωστή διατροφή ενισχύουν όχι μόνο την ενέργεια, αλλά και την εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου. Μικρές πράξεις καθημερινής φροντίδας ενισχύουν την αξία μας. - Περικύκλωσε τον εαυτό σου από υποστηρικτικούς ανθρώπους
Ανέπτυξε διαπροσωπικές σχέσεις με ανθρώπους που σε εμπνέεουν. Μην τους φοβάσαι και μη τους συγκρίνεις. Κανείς δεν γεννήθηκε τέλειος. Δεν είναι ανώτεροί σου, απλώς έχουν όραμα και διεκδικητικότητα. Χρειάζεσαι ανθρώπους που σε ενδυναμώνουν και δεν σε υποτιμούν. Οι σχέσεις που σε ενθαρρύνουν και σε αποδέχονται σε βοηθούν να χτίσεις πιο σταθερή αυτοεκτίμηση για να φτάσεις και εσύ στο σημείο που θέλεις αλλά φοβάσαι. - Δοκίμασε κάτι καινούργιο
Η έξοδος από τη ζώνη άνεσης είναι ένας τρόπος να αποδείξεις στον εαυτό σου ότι μπορείς να αντιμετωπίσεις προκλήσεις. - Θέσπισε όρια: Το «όχι» είναι πράξη αυτοσεβασμού.
- Ζήτα υποστήριξη: Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις τις ρίζες της χαμηλής αυτοεκτίμησης και να χτίσεις μια πιο υγιή σχέση με τον εαυτό σου.
Η πίστη στον εαυτό σου δεν σημαίνει ότι θα σταματήσεις να κάνεις λάθη· σημαίνει ότι θα μάθεις να τα βλέπεις ως βήματα ανάπτυξης και όχι ως αποδείξεις ανεπάρκειας.
Η διαδικασία αυτή χρειάζεται χρόνο, υπομονή και συνέπεια. Αλλά κάθε μικρό βήμα που κάνεις προς την κατεύθυνση της αυτοαποδοχής, είναι μια μεγάλη νίκη.
Ανακάλυψε πόσο καλά γνωρίζεις τον εαυτό σου! Κάνε τώρα το τεστ αυτοεκτίμησης και δες πού βρίσκεσαι.
Σχέσεις και αυτοσεβασμός: Πώς να χτίσεις δεσμούς με υγιή όρια
Η ικανότητα να σεβόμαστε τον εαυτό μας αποτελεί θεμέλιο για κάθε υγιή σχέση. Χωρίς αυτοσεβασμό, ακόμη και οι πιο όμορφες συνδέσεις κινδυνεύουν να γίνουν πηγές άγχους, ανασφάλειας και συναισθηματικής εξάρτησης. Ο αυτοσεβασμός δεν αφορά μόνο το να πιστεύουμε στην αξία μας, αλλά και στο πώς φερόμαστε στον εαυτό μας και στους άλλους, και πώς επιτρέπουμε να μας φέρονται.
Τι είναι ο αυτοσεβασμός στις σχέσεις;
Το να σέβομαι τον εαυτό μου μέσα στην σχέση σημαίνει να:
- Θέτω όρια και τα επικοινωνώ καθαρά.
- Αναγνωρίζω τις ανάγκες μου και φροντίζω τον εαυτό μου.
- Αποφεύγω τοξικές ή εξαρτητικές σχέσεις.
- Δίνω χώρο για αυθεντικότητα και ειλικρίνεια.
Όταν λείπει, εμφανίζονται συνήθως:
- Σχέσεις εξάρτησης ή τοξικές σχέσεις.
- Φόβος αποτυχίας και εγκατάλειψης.
- Δυσκολία να πεις «όχι» και άρα απώλεια προσωπικού χώρου.
Αυτοσεβασμός και συναισθηματική υγεία
Ο αυτοσεβασμός συνδέεται άμεσα με την ψυχική ανθεκτικότητα και την αυτοεκτίμηση. Όταν σεβόμαστε τον εαυτό μας:
- Μειώνεται το άγχος και η κατάθλιψη.
- Αυξάνεται η ικανότητα για ουσιαστικές σχέσεις.
- Δυναμώνει η αυτοπεποίθηση και η λήψη αποφάσεων.
Συμπέρασμα
Η αυτοεκτίμηση είναι ζωτικής σημασίας για την ψυχική υγεία και την ευημερία, καθώς μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις, να καλλιεργούμε υγιείς σχέσεις και να ζούμε μια ολοκληρωμένη ζωή. Μπορεί να καλλιεργηθεί μέσω της αυτοσυμπόνιας, της αμφισβήτησης αρνητικών σκέψεων, της θέσπισης ορίων και της αναγνώρισης των δυνατών μας σημείων.
Μάθε να λες «όχι» χωρίς ενοχές και να ενδυναμώνεις τη ζωή σου με αυτοσεβασμό. Ξεκίνα σήμερα online ψυχοθεραπεία βοηθώντας τον εαυτό σου να αναγνωρίσει τοξικά πρότυπα και να δημιουργήσει σχέσεις που σε σέβονται.
Βιβλιογραφία
- Branden, N. (1994). The Six Pillars of Self-Esteem. Bantam Books.
- Neff, K. (2011). Self-Compassion: The Proven Power of Being Kind to Yourself. William Morrow.
- Kernis, M. H. (2003). Toward a Conceptualization of Optimal Self-Esteem. Psychological Inquiry, 14(1), 1–26.
- American Psychological Association (2023). Self-Esteem and Mental Health.
- Greek Psychologists Association (2022). Αυτοεκτίμηση και Αυτοσεβασμός: Οδηγός ψυχικής υγείας.
- Coopersmith, S. (1967). The Antecedents of Self-Esteem. W.H. Freeman.
- Orth, U., Robins, R. W., & Widaman, K. F. (2012). Life-span development of self-esteem and its effects on important life outcomes. Journal of Personality and Social Psychology, 102(6), 1271–1288.
